W Filharmonii Podkarpackiej im. Artura Malawskiego 5 listopada br. miało miejsce podniosłe wydarzenie – uroczystość wręczenia Nagrody Honorowej „Świadek historii”. Ten zaszczytny tytuł jest przyznawany przez Kapitułę, której przewodniczącym jest Prezes Instytutu Pamięci Narodowej. Otrzymują ją osoby szczególnie zasłużone w upamiętnianiu historii Narodu polskiego. Wiele osób, które cierpiało za wolność Ojczyzny są szczególnie honorowane, aby ich czynów nie pokrył kurz niepamięci. Inni, którzy w różny sposób przyczyniają się do upamiętniania historii również otrzymują to patriotyczne odznaczenie. Dlatego wśród laureatów są różne osoby, jak też instytucje. W Rzeszowie odbyła się druga edycja „Świadka Historii”, którą zaszczycił swą obecnością bp Kazimierz Górny wraz z kapłanami. Przez tę obecność na uroczystości złożyli cześć ks. inf. Józefowi Sondejowi, który wśród innych osób otrzymał Nagrodę „Świadka Historii”. Gościem, a zarazem gospodarzem był prezes Instytutu Pamięci Narodowej dr Łukasz Kamiński. On też wraz z dyrektorem IPN Oddział Rzeszów Ewą Leniart, wręczył nagrody uhonorowanym. Wśród licznie zgromadzonych gości byli przedstawiciele władz samorządowych, rodziny odznaczonych, ich przyjaciele i znajomi oraz wielu miłośników historii Polski. Nie zabrakło młodzieży i to zarówno z Zespołu Szkół nr 2 im. Jana Kochanowskiego w Łańcucie – laureaci Nagrody, jak również z Gimnazjum i Liceum Sióstr Prezentek w Rzeszowie. Najważniejsi na uroczystości byli sami świadkowie historii:

Lidia Teresa Argasińska – systematycznie spotyka się z młodzieżą szkół podstawowych i gimnazjalnych. Jest autorką książki o zesłaniu pt. „Szara opowieść: (wspomnienia z sześcioletniego pobytu na zesłaniu w Północnym Kazachstanie w latach 1940 – 1946)”.

Henryk Atemborski – urodził się 10 kwietnia 1928 r. w Łodzi. Był uczestnikiem obrony Warszawy we wrześniu 1939 r., delegatem na I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” w Gdańsku. Organizator i uczestnik setek spotkań z młodzieżą. Jest inicjatorem odsłonięcia w Nowej Sarzynie pomnika poświęconego mieszkańcom regionu poległym w walce o niepodległość Polski.

Józef Dalecki – urodził się 25 września 1925 r. w Brasławiu w woj. wileńskim. W 1944 r. jako żołnierz AK internowany przez władze sowieckie i wywieziony do katorżniczej pracy w leśnych obozach pracy w ZSRS, w końcu 1945 r. przyjechał na teren obecnej Polski. Na szczególną uwagę zasługują starania zmierzające do ocalenia pamięci o Ziemi Wileńskiej i wywodzących się stamtąd bohaterach. Chętnie spotykał się z młodzieżą i dzielił się z nią swoimi doświadczeniami świadka historii. Wspierał działania edukacyjne rzeszowskiego Oddziału IPN-u.

Marian Irzyk – urodził się 3 lipca 1940 r. w Markuszowej. Aktywnie działał w podziemnych strukturach „Solidarności”. Jest członkiem Rady Kombatantów i Osób Represjonowanych przy podkarpackim Urzędzie Marszałkowskim. Chętnie spotyka się z młodzieżą szkół, gdzie przekazuje wiedzę z najnowszej historii Polski. Był inicjatorem i koordynatorem budowy Pomnika Polaków Pomordowanym przez Niemców w Kozłówku w 1943 r., jako represji za pomoc udzieloną Żydom.

Anatolia Gazda – urodziła się 19 stycznia 1926 r. w Różance. Jest siostrą funkcjonariusza Policji Państwowej II RP asp. Kazimierza Ogorzałka zamordowanego w Kalininie. Od ponad 20 lat działa aktywnie w Ogólnopolskim Stowarzyszeniu „Rodzina Policyjna 1939 r.”. Aktywnie współpracuje z innymi organizacjami z terenu Podkarpacia, zwłaszcza ze Stowarzyszeniem Rodzin Katyńskich, oraz z placówkami oświatowymi.

Alojzy Maliszewski – urodził się 15 kwietnia 1930 r. w Lidzie, woj. nowogródzkie, zmarł 27 sierpnia 2013 r. w Rzeszowie. Jako jedenastoletni chłopiec wraz z trzema braćmi i matką został wywieziony 21 czerwca 1941 r. na Syberię. Do Polski wrócił w maju 1946 r. Przekazywał prawdę o tamtych czasach, wpływając na kształtowanie świadomości patriotycznej młodzieży, poprzez wygłaszanie prelekcji w szkołach o losach i warunkach katorżniczej pracy w sowieckich łagrach. Jest autorem książki „Historia łzami i potem pisana”.

Tadeusz Kazimierz Orłowski – urodził się 16 marca 1920 r. w Jaryczowie koło Lwowa. Żołnierz AK, był jednym ze współzałożycieli Oddziału Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej w Mielcu. Dla upamiętnienia czynu zbrojnego żołnierzy Armii Krajowej, podjął inicjatywę budowy pomnika poświęconego ich pamięci, który został odsłonięty 11 listopada 1993 r. w Mielcu, przy ul. Sienkiewicza. Tadeusz Orłowski brał czynny udział w przygotowaniach do nadania Zespołowi Szkół Budowlanych w Mielcu imienia Żołnierzy Armii Krajowej.

Ks. inf. Józef Sondej – urodził się 1 marca 1914 r. w Mazurach. Aktywnie wspierał NSZZ „Solidarność” oraz rodzący się niezależny ruch chłopski. Wyrazem tego była posługa duszpasterska ks. Sondeja podczas strajku chłopskiego w Rzeszowie w 1981 r. Zaangażował się także w upamiętnienie żołnierzy AK zamordowanych przez Sowietów w Turzy oraz działaczy IV Zarządu Głównego WIN.

Aleksander Szymański – urodził się 12 grudnia 1927 r. w Przemyślu. Jako młody chłopiec związał się z AK w Obwodzie Przemyskim We wrześniu 1943 r. został aresztowany i przetransportowany do obozu KL Auschwitz, następnie KL Mauthausen-Gusen. Od 1995 r. jest prezesem Okręgu Podkarpackiego Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej w Rzeszowie. Zainicjował i koordynował wiele prac związanych z poprawą bytu kombatantów oraz czynił starania, aby upamiętnić żołnierzy Podokręgu Rzeszów AK.

Janina Wierzbicka-Kopeć – urodziła się 9 stycznia 1924 r. w Wilkowyji (obecnie część Rzeszowa). Była żołnierzem AK (ps. „Roza”, „Osa”), łączniczką inspektora rzeszowskiego kpt. Łukasza Cieplińskiego. Od 1980 r. była przewodniczącą koła NSZZ „Solidarność” w Oddziale PTTK w Rzeszowie. Współpracowała z byłymi żołnierzami Armii Krajowej i członkami Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”. Od 1990 r. jest aktywną działaczką Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Bierze udział w spotkaniach z młodzieżą szkolną i studentami, z którymi dzieli się swoją wiedzą na temat Armii Krajowej i konspiracji antykomunistycznej.

Zespół Szkół nr 2 im. Jana Kochanowskiego w Łańcucie, którego dyrektorem jest Bogusław Blajer, od 2004 r. zajmuje się opieką nad polskim cmentarzem rzymskokatolickim w Zbarażu na Ukrainie. Uczniowie szkoły corocznie wyjeżdżają na Ukrainę, aby tam zajmować się porządkowaniem zabytkowego cmentarza. Co roku do pracy wyjeżdża około 80 osób i pracuje tam przez prawie dwa tygodnie. Opieka nad cmentarzem w Zbarażu prowadzona przez uczniów i nauczycieli Zespołu Szkół nr 2 w Łańcucie jest działaniem zmierzającym do uratowania części dziedzictwa kulturowego Narodu polskiego.