Ks. Bronisław Gwiazda, dyrektor Muzeum Diecezjalnego

W ostatnich miesiącach jesteśmy coraz częściej bulwersowani wiadomościami o włamaniach do kościołów naszej diecezji. Ze środków masowego przekazu dowiadujemy się o takich przestępstwach dokonywanych na terenie całego kraju. Łupem złodziei padają cenne zabytki: obrazy, rzeźby, naczynia liturgiczne. Nierzadko zdarzają się profanacje Najświętszego Sakramentu oraz zniszczenia wielu przedmiotów wyposażenia kościoła.
Sądzę, że włamania do kościołów można podzielić na dwie grupy: pierwsza - to kradzieże na zamówienie; druga - to profanacje świątyń przez grupy satanistyczne i inne. Przyczyn tego zjawiska jest wiele, m. in. ogólny wzrost przestępczości w Polsce, moda na określone dobra kultury oraz ich wysokie ceny. Na pewno do przyczyn ułatwiających kradzieże należy zaliczyć jeszcze brak poczucia zagrożenia przestępczością u osób sprawujących pieczę nad kościołami oraz brak systemu sygnalizacji włamania. Coraz głośniej mówi się też o zapotrzebowaniu na określone dzieła sztuki wśród tzw. nowobogackich do wyposażenia ich domów. Informacje na temat zabytków znajdują oni w różnych publikacjach związanych z dobrami kultury np. w przewodnikach, katalogach sztuki, w których opisana jest wartość artystyczna i historyczna poszczególnych obiektów.
Autorzy publikacji "Zabezpieczenia obiektów kościelnych" piszą, że "każde skradzione dobro kultury zuboża społeczeństwo pod względem duchowym, artystycznym, historycznym i kulturowym. Nie wolno o tym zapominać, spoglądając jako rządca kościoła na powierzone swej opiece mienie". To stwierdzenie należy uzupełnić tym, że za dobro kultury, jakim jest kościół ze swym wyposażeniem, odpowiedzialna jest cała wspólnota parafialna. Zdarzało się bowiem, że czujna obserwacja kręcących się przy kościele obcych ludzi przyczyniała się do szybkiego ujęcia sprawców włamania.

Ewa Jaszczak, kierownik Delegatury w Płocku Wojewódzkiego Oddziału Służby Ochrony Zabytków Województwa Mazowieckiego

"Cenne, bezcenne, utracone" - czasopismo wydawane przez Ośrodek Ochrony Zbiorów Publicznych pokazuje bezmiar strat dokonywanych na dobrach kultury.
Ponad 10 tys. kradzieży, jakie miały miejsce w ostatnich 8 latach, oznacza, że statystycznie blisko 60% obiektów sakralnych padło ofiarą złodziei i wandali.
W ciągu ostatniego roku na terenie diecezji płockiej złodzieje włamali się do kilkunastu kościołów. Do największych strat zaliczyć należy kradzież obrazu Najświętszej Maryi Panny z Dzieciątkiem pochodzący z XVI w. z kościoła parafialnego w Daniszewie oraz ostatnia kradzież elementów dekoracyjnych z późnobarokowego ołtarza w Rokiciu. We wszystkich przypadkach ułatwieniem dla złodziei był zły lub niedostateczny sposób zabezpieczenia świątyń.
Od kilku lat Delegatura w Płocku Służby Ochrony Zabytków przeprowadza wspólnie z przedstawicielem Kurii, Policji, Straży Pożarnej inspekcje terenowe zabytków sakralnych. Inspekcje poszczególnych zespołów i obiektów zabytkowych prowadzone były wg jednolitego planu. Założeniem przedstawicieli Wojewódzkiego Oddziału Służby Ochrony Zabytków Województwa Mazowieckiego Delegatura w Płocku był szczegółowy przegląd stanu zachowania substancji zabytkowej kościołów, zabezpieczenia, ich wyposażenia, ekspozycji wnętrza i otaczającego krajobrazu kulturowego, obiektów stanowiących elementy tego krajobrazu, cmentarzy objętych ochroną konserwatorską na mocy przepisów ustawy o ochronie dóbr kultury. Inspekcje odbyły się w czasie, gdy od ponad roku obowiązywała Instrukcja o postępowaniu w sprawach budowlanych i konserwatorskich dotycząca obiektów sakralnych i parafialnych. Zapoznanie się z jej zaleceniami oraz udział w konferencji w Sikorzu, na której naświetlono problematykę zabytkowych świątyń, uświadomiły proboszczom parafii, iż są zarządcami i użytkownikami dorobku kulturowego i świadectwa historii parafii, które należy w sposób szczególny chronić i pielęgnować. Inspekcje konserwatorskie miały poprzedzić wizytacje kurialne i były wyrazem współpracy władz kościelnych diecezji płockiej i urzędu konserwatorskiego w zakresie ochrony dóbr kultury i sztuki sakralnej zgodnie z przyjętą Instrukcją i jej założeniami.
Przestrzeganie zasad Instrukcji w zakresie zabezpieczenia obiektów sakralnych jest niezbędne dla prawidłowego zabezpieczenia cennych dzieł sztuki. Można w tym zakresie korzystać z bezpłatnego poradnictwa Ośrodka Ochrony Zbiorów Publicznych, Warszawa Al. Ujazdowskie 6. Pomocnym w tym zakresie mogą być wydawnictwa Ośrodka poświęcone tej tematyce.