Od chwili wybrania go na biskupa przemyskiego rozpoczął nowe życie, włączył się całkowicie w sprawy Boże. Do końca swoich dni pozostał wiernym uczniem Boskiego Mistrza. To znakomity pasterz o genialnym umyśle i szlachetnym sercu. Zostawił po sobie niezatarty ślad wielkiego bojownika o królestwo Boże. Niezwykły kaznodzieja, skupiał wokół siebie rzesze wiernych. Wielki nauczyciel i wychowawca, filozof i teolog. Kształtował umysły i serca młodej generacji oraz postawy moralne obywateli. Głosiciel i obrońca prawdy, demaskował kłamstwa ustroju totalitarnego. Ostoja dla zatrwożonych i zalęknionych ludzi, obrońca ich podstawowych praw. Wzór dla kapłanów jako odważny świadek Chrystusa w nauczaniu i postawie. Wielce zasłużony dla Kościoła i Ojczyzny.

Stawiano go obok wielkich osobistości – św. Jana Pawła II czy sługi Bożego prymasa Stefana Wyszyńskiego.

Biskup Niezłomny

O abp. Tokarczuku można powiedzieć, że był Biskupem Niezłomnym. Na taką ocenę w pełni sobie zasłużył. W planach Opatrzności Bożej został dany Polakom na czas trudnej historii kraju i Kościoła w nim. Wichrom historii stawiał tamę swej wielkiej odwagi, spokoju i dostojeństwa. W okresie totalitaryzmu komunistycznego, kiedy różnymi sposobami usiłowano go zniewolić, bp Tokarczuk stał twardo przy swoich zasadach, przy prawdzie. Stawiano mu najrozmaitsze zarzuty, rzucano w jego stronę oszczerstwa, posądzano go o zdrady narodowe, szykanowano, grożono mu nawet odebraniem życia. Niezłomny pasterz nie ugiął się przed żadnymi groźbami.

Odwaga i pełne zaufanie Bogu, mądrość połączona z roztropnością pomagały mu odpierać wszystkie ataki i odnosić zwycięstwa. Wszystkie szykany, zarzuty płynące z różnych źródeł znosił z godnością. Zapatrzony przez całe życie w krzyż Chrystusowy szedł odważnie do ludzi i z wewnętrzną mocą głosił prawdy ewangeliczne „w porę i nie w porę”. Prawda jak busola kierowała całym jego życiem. W swoim nauczaniu ukazywał prawdy wiary w Boga, ale też prawdę o współczesnej mu rzeczywistości zwalczającej Boga. Prawda czyniła go wolnym, a przez jego posługę przynosiła wolność innym.

Jest wiele przykładów ukazujących odważną postawę bp. Tokarczuka. Najbardziej narażał się na sprzeciwy i represje, gdy budował kościoły. Na budowę władze nie dawały pozwolenia, on jednak, nie patrząc na bezprawie ateistycznych władz, budował. Płacił za to kary, a kapłani i ludzie solidaryzowali się ze swoim pasterzem i wspólnie budowali domy Boże. Dzięki temu na terenie diecezji przemyskiej powstało kilkaset świątyń i obiektów sakralnych. Fakt ten uznawany jest za fenomen, który przeszedł do historii diecezji i całego Kościoła w Polsce jako coś wielkiego. Przeszedł też do osobistej historii życia arcybiskupa.

Duchowy przywódca narodu

Innym przykładem jego zdecydowanej i odważnej postawy było zorganizowanie w diecezji przemyskiej zakończenia uroczystości nawiedzenia Obrazu Matki Bożej Częstochowskiej, wędrującego po kraju z racji uczczenia Tysiąclecia Chrztu Polski. Trwał wówczas w Polsce ostry konflikt między komunistyczną władzą a Kościołem, który w końcu doprowadził do tego, że na pewnym etapie peregrynacji Obrazu władze go „uwięziły”, a następnie przewiozły na Jasną Górę z nadzieją, że na tym zakończą się religijne uroczystości w skali krajowej. Tymczasem to szokujące wydarzenie tylko zdeterminowało pasterzy Kościoła w Polsce i wiernych do organizowania uroczystości nawiedzenia Matki Bożej jeszcze bardziej okazałych i bogatych w swej treści i formie. Walka o godne przyjęcie Matki Bożej przesuwała się przez Polskę i ludzkie serca. Wiara w Boga i ateizm stanęły naprzeciw siebie. Nadzieja zwycięstwa leżała w zaufaniu Matce Bożej – Królowej Polski. Tę nadzieję rodziło nawiedzenie Matki Bożej, wszak był to czas szczególnej łaski, czas religijnych i patriotycznych postaw, czas konfrontacji dobra ze złem, czas odrodzenia ducha narodu.

Od „uwięzienia” Obrazu nawiedzenie Matki Bożej odbywało się w symbolach pustych ram, Ewangelii i świecy. Szczególnie uroczyście obchodzono zakończenie nawiedzenia w poszczególnych diecezjach – wówczas brał w nich udział cały Episkopat z prymasem Stefanem Wyszyńskim na czele. Diecezja przemyska to wydarzenie przeżywała w lipcu 1971 r. Uroczystości miały miejsce w Jarosławiu. Bp Ignacy Tokarczuk czynił starania, by jak najlepiej przygotować lud Boży na przyjęcie Matki Bożej. Przygotowania trwały ponad rok.

W tym czasie władze państwowe robiły wszystko, by utrudnić przeprowadzenie uroczystości, groziły różnymi sankcjami. Ksiądz biskup jednak nie uląkł się gróźb, wręcz przeciwnie – jawnie i odważnie zachęcał wiernych do angażowania się w przygotowania do spotkania z Matką Bożą. Sama uroczystość była imponująca. Niezliczone rzesze wiernych wypełniały place i ulice barwnie wystrojonego miasta. Zewnętrzny splendor potwierdzał duchowe owoce, które były nie do oszacowania – liczne nawrócenia, tysiące przyjętych Komunii św. Władze komunistyczne były bezsilne wobec spontaniczności ludzi, którzy w publiczny, uroczysty sposób dali wyraz swej przynależności do Boga, do Kościoła. Tę odwagę, energię i zapał przekazał swemu ludowi pasterz Ignacy Tokarczuk. Na otwarcie uroczystości powiedział: „Musimy z dnia dzisiejszego zaczerpnąć tyle światła wiary, by móc tę wiarę przekazać nowym pokoleniom. (...) Świat jest brutalny. Świat jest zagubiony. Świat potrzebuje światła, potrzebuje Boga. Religia chrześcijańska daje człowiekowi najwyższe wymiary i perspektywy”.

Prymas Stefan Wyszyński, który był świadkiem tego dziejowego wydarzenia, podziękował księdzu biskupowi za jego duszpasterstwo prowadzone z prawdziwą umiejętnością i męstwem. Powiedział: „Drogi Arcypasterzu Świętego Kościoła Przemyskiego! Bądź błogosławiony, iżeś uwierzył i zgotowałeś Matce Chrystusowej królewski pochód przez parafie i serca. (...) Bądź błogosławiony dalej w swej pracy, którą prowadzisz z takim męstwem i roztropnością, w duchu pokoju i z prawdziwą umiejętnością...”.

Słowa Prymasa były wielkim skrótem tego, co czynił bp Tokarczuk na co dzień, ale i one odzwierciedlały dużo prawdy. Kard. Wyszyński od dawna widział w bp. Tokarczuku duchowego przywódcę narodu, i to nie tylko na ziemi przemyskiej, ale w całej Polsce. Słowa Prymasa, że bp Tokarczuk swoją działalność prowadził „z męstwem i roztropnością, w duchu pokoju i z prawdziwą umiejętnością”, miały całkowite pokrycie w rzeczywistości.

Wielki nauczyciel i wychowawca

Był nieprzeciętnym nauczycielem i wychowawcą, zarówno jako teoretyk – posiadał wiedzę i mądrość, znał też zasady psychologii i pedagogiki – jak i jako praktyk, który umiejętnie stosował metody, środki nauczania i wychowania. Te umiejętności wykorzystywał jako profesor na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim czy jako biskup diecezji, kiedy był nauczycielem i wychowawcą alumnów i kapłanów. W szerszym znaczeniu – jako pasterz był wychowawcą powierzonego ludu, a nawet nauczycielem narodu. W swoim nauczaniu wskazywał na najwyższe wartości, które w narodzie niszczył ustrój komunistyczny.

Ataki ateistycznych władz, z wyszkoloną agenturą na czele, mocno uderzały w Kościół hierarchiczny, a w biskupa przemyskiego szczególnie. Mimo tego „twierdza przemyska” pozostawała niezdobyta. Bp Ignacy Tokarczuk musiał być mocny, by nie zawieść nadziei zalęknionych wiernych. Musiał być konsekwentny w działaniu, zdecydowany i niezmordowany w walce o prawa ludzkie, o prawdę, o wolność, bo tego oczekiwały nie tylko lud ziemi przemyskiej, ale i cała Polska. Budził w ludziach świadomość i nadzieję, że taki stan rzeczy długo nie potrwa, a bezbożny ustrój runie. Z tym przesłaniem szedł do ludzi pracy, rolników, mieszkańców miast i wsi. Przejrzystość w nauczaniu i nieustanna dążność do prawdy stały się domeną jego duszpasterstwa.

Swoją uwagę abp Tokarczuk skupiał na rodzinie i młodym pokoleniu. Widział, że pracę należy zacząć od podstaw – od rodziny, od religijnego wychowania młodego pokolenia, toteż sprawa nauczania religii młodych leżała mu na sercu. Zabiegał u władz centralnych w Warszawie o przywrócenie nauczania religii w szkołach; w tej sprawie przeprowadził wiele rozmów. Problem został podjęty, a inicjator czekał na jego rozwiązanie. Trzeba było jeszcze trochę czasu, by staraniom Księdza Biskupa stało się zadość, by religia powróciła do szkół. I doczekał się tego ku wielkiej swej satysfakcji.

Mówił, że odrodzenie moralne idzie przez młode pokolenie, trzeba tylko wychowywać je na prawdzie. Ta myśl przewijała się przez całe jego nauczanie, a podkreślił ją raz jeszcze podczas uroczystości nadania mu doktoratu honoris causa przez Uniwersytet Rzeszowski, kiedy to w swoim przemówieniu, zwracając się do młodzieży, powiedział: „Droga Młodzieży, jeszcze parę słów do was. Widząc to wszystko, czytajcie historię! Czytajcie literaturę! Budujcie swoje życie na fundamencie prawdy”.

Już w wolnej Polsce abp Tokarczuk otrzymywał różne odznaczenia. Jedno z nich to Order Orła Białego. Przyznał je prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński. Nadając odznaczenie najwyższej rangi państwowej, wyraził on wdzięczność księdzu arcybiskupowi za dokonanie niezwykłych dzieł dla narodu i Ojczyzny, za odważne głoszenie prawdy w dobie zniewolenia w państwie totalitarnym, za upominanie się o wolność i prawa człowieka. Przyjmując to odznaczenie, w podziękowaniu abp Tokarczuk powiedział: „Jest to uznanie dla mojego kochanego narodu polskiego, który nigdy nie lękał się komunistów, lecz zawsze był wierny Bogu, Kościołowi i Ojczyźnie, i służył wiernie i z miłością”.

Nic nad Bożą miłość

Dziś, w 100. rocznicę urodzin abp. Ignacego Tokarczuka, warto zadumać się nad tym pięknym, bohaterskim i jedynym w swej istocie życiem, które zaowocowało tak wielkim bogactwem, rzutującym na Kościół w Polsce i na całą naszą Ojczyznę. Warto się zatrzymać i zastanowić nad słowami, które wypowiedział na krótko przed odejściem do Pana. Okazją ku temu była uroczysta celebracja 70. rocznicy jego kapłaństwa w katedrze przemyskiej w 2012 r. Powiedział on wówczas: „Drodzy Bracia, zaufajcie słowom waszego pasterza, który ma za sobą prawie wiek doświadczeń. Z głębi tego czasu apeluję do was, byście nie szukali fałszywych proroków, a w chwilach wątpliwości swoje serca i umysły zwrócili ku Bogu i postępowali wedle Jego, a nie ludzkich praw. Na tej ziemi nie ma nic ważniejszego nad Bożą miłość, która była początkiem wszystkiego i która otacza każdego z nas. Wszystko inne, co ten świat proponuje, jest pozorem i iluzją. Odrzućcie więc pozory, bo to idzie o wasze życie, ale nie o to ziemskie, kruche i przemijające, lecz o życie wieczne”.