Nie ma osoby, która nie doświadczyłaby kaszlu. To ważny odruch, który oczyszcza płuca z zalegającej wydzieliny, substancji drażniących, takich jak kurz lub dym, ewentualnie z ciał obcych.

Nie tylko przeziębienie

Doświadczamy go najczęściej w infekcjach dróg oddechowych, np. przeziębieniu, i wiemy, że po ustąpieniu infekcji przemija. Jeżeli jednak trwa dłużej, warto zadać sobie pytanie o jego przyczynę. Kluczem do jej znalezienia jest obserwacja charakteru kaszlu (mokry czy suchy), jego nasilenia, pór dnia i sytuacji, w których występuje, oraz innych objawów.

Kaszel towarzyszy banalnym infekcjom, a także poważnym schorzeniom, takim jak zapalenie oskrzeli lub zapalenie płuc. Wtedy jednak inne objawy – np. podwyższona temperatura ciała, ogólne osłabienie, a nierzadko duszności – są sygnałem do pilnej wizyty u lekarza.

Warto również przypomnieć o gruźlicy i krztuścu, których objawem jest kaszel, a które w przeszłości zbierały śmiertelne żniwo. Chociaż dzięki szczepionkom i antybiotykom ich występowanie zostało ograniczone, nadal są niebezpieczne. Liczba nowych przypadków gruźlicy w Polsce wynosi rocznie ok. 4 tys. Z kolei krztusiec, który przebiega z charakterystycznymi napadami duszącego kaszlu, po latach uśpienia znów daje o sobie znać szybko rosnącą liczbą zachorowań.

Przewlekły kaszel może być również sygnałem astmy. Duża część chorych nie ma rozpoznania, dlatego w sytuacji, gdy mamy przewlekły kaszel, któremu towarzyszą świszczący oddech, napady duszności, a czasami uczucie ucisku w klatce piersiowej, warto zdiagnozować problem pod kątem astmy, zwłaszcza określenia czynników (np. alergenów) wywołujących kaszel i duszność.

Przestroga dla palaczy

Niebezpieczna jest przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) – powoduje ona w drogach oddechowych trwałe zmiany, których skutkiem jest ograniczenie przepływu powietrza w płucach. Kaszel w POChP jest uciążliwy zwłaszcza rano, mokry, tzn. towarzyszy mu odkrztuszanie wydzieliny. W 80% przypadków POChP jest konsekwencją palenia papierosów. Kluczowym badaniem w celu rozpoznania choroby i stopnia jej zaawansowania jest spirometria, czyli sprawdzenie parametrów przepływu powietrza przez płuca.

Palacze muszą się także liczyć z takimi konsekwencjami nałogu, jak choroby nowotworowe. Używane często określenie „kaszel palacza” w przekonaniu wielu osób „usprawiedliwia” występowanie przewlekłego kaszlu. Chociaż do pewnego momentu rzeczywiście może być tak, że organizm przez odruch kaszlu próbuje oczyścić się z nadmiernej ilości toksyn dostarczanych wraz z dymem tytoniowym, to przewlekły kaszel może być też objawem choroby nowotworowej.

Inne przypadki

Lista jest dłuższa. Kaszel może mieć związek z chorobami laryngologicznymi, zwłaszcza przewlekłym zapaleniem zatok, gdy wydzielina z zatok spływa po tylnej ścianie gardła. Może być też związany z chorobą refluksową – w takim przypadku nasila się po obfitym posiłku, w pozycji leżącej i przy pochyleniu się. Występuje także w przebiegu niektórych chorób serca – wtedy ma postać suchą i napadową, często nasila się w nocy. U niektórych osób odruch kaszlu może być wynikiem stresu lub napięcia emocjonalnego, mówimy wtedy o kaszlu psychogennym. Są też sytuacje, gdy kaszel nie jest związany z chorobą, lecz występuje w określonych warunkach, np. przy pracy w kurzu lub podczas przebywania w pomieszczeniu, gdzie powietrze jest zbyt suche.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej.