Odpust jest darowaniem doczesnej kary za grzechy. Odpust może uzyskać wierny po odpowiednim przygotowaniu, wypełnieniu określonych warunków Kościoła, który jako „służebnica autorytatywnie rozporządza i dysponuje skarbcem zadośćuczynienia Chrystusa i Świętych”. Odpusty towarzyszą niektórym ważnym wydarzeniom w życiu Kościoła, takim jak święto patronalne parafii czy uroczystość Wszystkich Świętych, kiedy to można uzyskać odpust za zmarłych.
W historii narosło wiele opinii na temat odpustów. Jednak podczas trwania Soboru Watykańskiego II zainteresowano się tą ważną sprawą. Z tej racji po Soborze Papież Paweł VI ogłosił w Konstytucji Apostolskiej Indulgentarium doctrina z 1 stycznia 1967r. poprawioną naukę w zakresie praktyki odpustów. Podaje ją w sposób skondensowany w kanonach 992-997 Kodeks Prawa Kanonicznego Jana Pawła II z roku 1983.
Objawienie Boże poucza nas, że grzechy pociągają za sobą kary, a gładzone są poprzez cierpienie, trudy życia czy też śmierć. Chrześcijanin popełniający grzech otrzymuje w sakramencie pokuty odpuszczenie winy, natomiast pozostaje jeszcze tzw. kara doczesna. Darowanie kary doczesnej określa się terminem „odpust”, którego uzyskanie zakłada szczerą wewnętrzną przemianę oraz wypełnienie przepisanych uczynków. Odpust może być cząstkowy lub zupełny, w zależności od tego, czy uwalnia od kary doczesnej w części czy w całości. Papież Paweł VI zniósł odpusty określane konkretnym czasem, ponieważ w wieczności nie ma czasu. Wierny może uzyskać odpust cząstkowy lub zupełny tylko za siebie lub ofiarować go za zmarłego, ale za nikogo z żyjących, ponieważ każdy człowiek sam jest w stanie dokonać przemiany swojego życia i wypełnić wymagane do otrzymania odpustu warunki. Odpust zupełny można uzyskać tylko jeden raz w ciągu dnia, z wyjątkiem osób w obliczu śmierci, natomiast cząstkowe można uzyskiwać w ciągu jednego dnia wielokrotnie.
17 września 1999r. przedstawiony został nowy wykaz odpustów, w którym przypomniano warunki uzyskania określonego odpustu. Pierwszym z nich jest właściwe usposobienie tego, kto stara się o uzyskanie odpustu. Właściwe usposobienie oznacza postawę chrześcijanina, na którą składa się: szczera wewnętrzna przemiana, zachowanie stanu łaski uświęcającej, brak przywiązania do jakiegokolwiek grzechu oraz żywa intencja uzyskania odpustu. Drugi z warunków dotyczy określonych czynności, tzw. uczynków pokutnych, spowiedź, Komunia św. i modlitwa w intencji Ojca Świętego (Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo lub inne). Dalsze akty zależą już od rodzaju odpustu i może to być np. nawiedzenie Bazyliki św. Piotra w Rzymie albo pielgrzymowanie do Jerozolimy, ale także odprawienie Drogi Krzyżowej lub spełnienie innych pobożnych uczynków. Warto dodać, że spowiedź nie jest konieczna za każdym razem, ważne jest, żeby być w stanie łaski uświęcającej.
Przeżywamy Rok Eucharystii, który jest wyjątkową okazją do skorzystania z łaski uzyskania odpustu. Ojciec Święty Jan Paweł II przyznał specjalne odpusty na Rok Eucharystii, który rozpoczął się w październiku 2004r. Dekret w tej sprawie - Miraculorum maximum z dnia 25 grudnia 2004 r. - ogłosiła Penitencjaria Apostolska. Obowiązuje on przez cały Rok Eucharystii.
Dekret ogłasza, iż „udziela odpustu zupełnego pod zwykłymi warunkami (spowiedź sakramentalna, komunia eucharystyczna i modlitwa w intencjach Ojca Świętego z duszą całkowicie pozbawioną przywiązania do jakiegokolwiek grzechu) za każdym razem, gdy wierni uczestniczą z powagą i pobożnie w świętym obrzędzie lub nabożeństwie ku czci Najświętszego Sakramentu, wystawionego uroczyście lub przechowywanego w tabernakulum”.
Wierni, którzy ze względu na chorobę lub z innych słusznych względów nie mogą nawiedzić Najświętszego Sakramentu, mogą uzyskać odpust zupełny w swoim domu. W takim wypadku muszą, zachowując trzy warunki zwyczajne, duchowo nawiedzić Najświętszy Sakrament oraz odmówić Modlitwę Pańską i Wierzę w Boga, dodając jedno wezwanie do Jezusa Sakramentalnego.