Reklama

Warszawa nieznana

Niedaleko Traktu Królewskiego, będącego jedną z letnich atrakcji stolicy, biegnie kanionem pośrodku kamienic ulica Mokotowska. Ujęta w karby regulacji topograficznej dopiero w XVIII wieku jako trakt łączący starannie zaplanowane gwiaździste place, które w założeniu Stanisławowskim miały otaczać główny dukt łączący zamek w Ujazdowie z polem elekcyjnym na Woli.

Niedziela warszawska 32/2007

Bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera

Dukt ów dał początek wielu zmianom w organizacji życia w tej części Warszawy. Później jednak król porzucił swe plany, by oddać się rozrywkom w pałacu na wodzie. Tymczasem ul. Mokotowska powołana do nowego życia zaczęła zapełniać się budynkami. Zawdzięczała to swej atrakcyjnej lokalizacji w południowej części miasta, między handlową Kruczą a reprezentacyjnymi Alejami Ujazdowskimi, wiodąca od ładnie skomponowanego placu Trzech Krzyży do terenów wyścigów konnych na Polach Mokotowskich i była miejscem inwestycji. Nie przeszkodziło, a nawet pomogło jej lekkie zakrzywienie przebiegu bardziej na zachód zaraz za ul. Wilczą.
W kamienicy pod 73. niegdyś była

słynna Karczma Warszawska

Reklama

zachowująca jako jedna z niewielu jeszcze klimat przedwojennej jadłodajni z nieodłącznymi flakami wołowymi - prawdopodobnie jedynymi w mieście niepowodującymi rozstroju żołądka. Jej bywalcami byli prócz cinkciarzy i taksówkarzy rozmaici warszawscy cwaniacy. Sama kamienica (Puścikowskich) - podobnie jak wiele przedwojennych kamienic znajduje się dziś w opłakanym stanie, a trzeba o niej wspomnieć tyle, że mieściła przed wojną salę teatralną i kinową na łącznie 700 widzów.
Naprzeciwko znajduje się gruntownie przebudowany budynek przedwojennej destylarni wódek Karola Schneidera z frontonem od Alej Ujazdowskich, który obecnie pomieścił wiele instytucji i biur, w tym wydział informacji i kultury ambasady Japonii. Tuż obok śliczna neobarokowa kamienica ks. Michała Korybuta Woronieckiego, będąca tylną oficyną budynku w Alejach Ujazdowskich. Po co to piszę? Aby pokazać, iż dbałość o zaplecze była niegdyś podobna jak o fronton, zresztą pozostała część kamienic parzystej strony mokotowskiej na tym odcinku do Wilczej to właściwie tylne oficyny „Fronotnów” od Alej Ujazdowskich.
Na rogu Mokotowskiej i Wilczej znajduje się wysoka, pięciopiętrowa kamienica Wiktora Bychowskiego, wzniesiona na początku ubiegłego wieku. Dom ten o pięknej wczesnomodernistycznej bryle góruje nad sąsiednimi domami, ale wcale ich nie przytłacza. Nie przytłacza np. kamienicy Rodryga Mroczkowskiego (nr 57.), który przyozdobił swój budynek w modne u schyłku na przełomie XIX i XX wieku motywy ludowe krakowiaków i górali, którzy niczym antyczni atlasi dźwigają na swych karkach trzypiętrowe balkony. Architektura domu jest wybitnie eklektyczna, nawiązująca do baroku. Zresztą podobny eklektyzm nawiązujący do gotyku charakteryzował sąsiedni budynek należący również do Mroczkowskiego, jednakże zburzony w czasie ostatniej wojny. Obecnie w jego miejscu wznosi się powojenna plomba przebudowywana obecnie z biurowca na apartamentowiec. Ale wracając do krakowiaków i górali, trzeba wspomnieć, że ta nuta ludowa wspólna dla polskiego modernizmu obecna jest w architekturze w różnych częściach Warszawy. Na przeciwko kamienicy Mroczkowskiego, pod nr. 50. znajduje się inny dom -

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

kamienica Dietzów

Reklama

- ciekawy nie tyle może ze względu na swój wygląd, ile na lokatora, który go zamieszkiwał w 1918 r. Był to Józef Piłsudski, który po powrocie z twierdzy w Magdeburgu przebywał w skromnym dwupokojowym lokum, nim nie wyszykowano mu odpowiedniejsze dla jego roli (naczelnika państwa) kwatery. Fakt ów z dziejów tego budynku upamiętnia stosowna tablica znajdująca się na frontonie. Sąsiedni niewielki budyneczek - wyglądający bardziej na podmiejską willę niż śródmiejską kamienicę należał do tak wielu właścicieli, z których każdy jakoś się zapisał w historii Polski. W 1812 r. rodzina d’Alfonce wzniosła tu niewielką oficynkę, którą rozbudowywała w miarę posiadanych środków. W 1860 r. nieruchomość nabył Leopold Kronenberg i ufundował Józefowi Ignacemu Kraszewskiemu dom.
Dopiero w drugiej połowie XIX wieku zmienił się charakter zabudowy na wielkomiejską. Pisarz zamieszkiwał ów dom do 1863 r., kiedy został zmuszony do opuszczenia Królestwa Polskiego i wyjazdu do Drezna. Budynek został przejęty przez rodzinę Kronenbergów - przemysłowców polskich pochodzenia żydowskiego, którzy w 1846 r. przyjęli kalwinizm i walnie przyczynili się nie tylko do rozwoju gospodarczego kraju, ale również do rozwoju kultury polskiej, bo ta po upadku powstania styczniowego wymagała olbrzymiego wsparcia moralnego i duchowego. W 1873 r. budynek ów na krótko przejęła rodzina Lubomirskich. Po 1877 r. do 1889 r. stanowił on własność Tytusa Chałubińskiego - lekarza i przyrodnika - „odkrywcy” i popularyzatora Zakopanego. Po śmierci Chałubińskiego dom należał do 1921 r. do jego rodziny, która następnie sprzedała budynek rodzinie Hofmanów. Po wojnie został on odebrany właścicielom w 1956 r. i przez jakiś czas mieściło się w nim teatr studencki „Hybrydy”. Od 1976 r. znajduje się tu Warszawskie Centrum Studenckiego Ruchu Naukowego.
Mokotowska to nie tylko uliczka eklektycznych kamienic i urokliwych dworków, lecz również śmiałych rozwiązań architektonicznych lat 20. i 30. ubiegłego wieku. Przykładem jest tu niewątpliwie olbrzymi budynek utrzymany w tonie modernizmu akademickiego spółdzielni kupców, przemysłowców i wolnych zawodów.

„Dom przy Mokotowskiej”

zrealizowany został w latach 1926-28 według projektu Mariana Lalewicza. Jest on przykładem monumentalnych budynków spółdzielni mieszkaniowych skupiających przedstawicieli różnych zawodów. Naprzeciwko zaś widnieje mniej okazały, ale nowoczesny dom czynszowy należący do Juliana Glassa. Podobne budynki znajdują się przy ul. Kredytowej, Szpitalnej, Wiejskiej, Lwowskiej. Był to okres burzliwego rozwoju budownictwa w oparciu o nowoczesne rozwiązania techniczne i architektonicze. Żelbetowa bryła wypełniona cegłą, duże okna, często „szwedzkie”, oblicowane kamieniem mury i przestronna, świetlista klatka schodowa należą do standardów wyposażenia. Także w tym przypadku ma to zastosowanie. Granit i jasny piaskowiec pokrywają elewację, sień pokryto stiukiem marmurowanym, choć w innych rozwiązaniach nieobcy jest marmur lub zlepieniec zygmuntowski. Drzwi, poręcze, dodatkowe elementy zdobnicze wykonane są z żelaza. Całość ma charakter surowego piękna, skromnego, lecz eleganckiego. To właśnie wyróżniało funkcjonalizm lat 30.
Losy wojny sprawiły, iż odcinek ul. Mokotowskiej przy ul. Pięknej (przed wojną Piusa XI) kończył się olbrzymim placem śródmiejskim. Obecnie został on zabudowany nowoczesnymi biurowcami, z których tylko narożny komponuje się z charakterem tej ulicy… I dobrze, gdyż następna część Mokotowskiej to już rzeczywisty pomnik moderninistycznej architektury. Otwiera ją olbrzymia kamienica narożna, zbudowana przez Hermana Knothego - wielkiego łowczego dworu cesarskiego. Warto wspomnieć, że ul. Mokotowska cieszyła się w na początku XX wieku dużym zainteresowaniem żydowskich kamieniczników, którzy budowali bądź kupowali domy właśnie w tej części miasta. Jedną z takich kamienic jest

dom Heleny Szwarcmacherowej

Można by o nim nie wspominać, gdyż specjalnie się nie wyróżnia, gdyby nie to, że od 1958 r. należy on do wydawnictwa PAX i długi czas w nim mieściła się redakcja „Słowa - Dziennika katolickiego”, a obecnie redakcja warszawskiej edycji „Niedzieli”. Po nieparzystej stronie ul. Mokotowskiej trudno nie zauważyć bogatej w oranamentykę secesyjną kamienicy pod nr. 41. Dla tego widoku warto przejść na drugą stronę ulicy i podziwiać ją od ul. Szopena.
Pod nr. 25. znajduje się perełka ul. Mokotowskiej - dawny dworek Kazimiery Ćwierciakiewiczówny - należący przed wojną do Zarządu Cukrowni lubelskich. Podczas wojny nie został zniszczony i przez długie lata mieścił się w nim Instytut Matematyczny Polskiej Akademii Nauk. Od 2005 r. dom jest własnością Instytutu im. Adama Mickiewicza. Na rogu Mokotowskiej i pl. Zbawiciela wznosi się okazała modernistyczna kamienica - ongiś najwyższa w Warszawie, po wybudowaniu której straż pożarna zaapelowała, aby wyższych domów nie wznosić, gdyż drabiny strażackie nie będą mogły sięgnąć „drapaczy nieba”. W latach 30. kamienica przeszła w ręce Williama Beauchampa - biskupa metodystycznego, który umieścił w niej towarzystwo „Nauka i Oświata” (rozpoczęło ono m.in. naukę języka angielskiego). Naprzeciw stoi kamienica Pawłowiczów, która w czasie generalnego remontu na początku obecnego wieku nie uległaby całkowitej ruinie, jednak podczas jego trwania doszło do przypadkowego wyburzenia frontonu od ul. Marszałkowskiej. Inwestor odbudował go i podniósł całość, dobudował dodatkowo jedną kondygnację - przeszklony pawilon, który mieści biura.
Po przeciwległej stronie pl. Zbawiciela ul. Mokotowska wcina się pomiędzy Kościół Najświętszego Zbawiciela a budynki mieszkalne, m.in. Dom Katolicki parafii Najświętszego Zbawiciela, w którym do dziś mieści się Teatr „Współczesny”.

2007-12-31 00:00

Oceń: 0 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Nowy Zarząd Zakonu Paulinów

2026-03-06 19:56

[ TEMATY ]

Jasna Góra

wybory

Paulini

BPJG

Nowy Zarząd Zakonu Paulinów i Generał Zakonu.

Nowy Zarząd Zakonu Paulinów i Generał Zakonu.

Obradująca na Jasnej Górze Kapituła Generalna Zakonu Paulinów wybrała dziś nowy Zarząd Zakonu, czyli najbliższych współpracowników ojca generała.

- o. Piotr Łoza - wikariusz generalny Zakonu Paulinów (I definitor generalny)
CZYTAJ DALEJ

Prorok nie bywa mile widziany w swojej ojczyźnie

2026-02-13 10:05

[ TEMATY ]

Ks. Krzysztof Młotek

Glossa Marginalia

pexels.com

Opowiadanie o Naamanie rozgrywa się na tle napięć między Aramem a Izraelem. Dowódca wojsk Aramu jest „mężem dzielnym” i ulubieńcem króla, a zarazem nosi skazę (ṣāraʿat), termin obejmujący różne zmiany skórne. W domu Naamana pojawia się uprowadzona dziewczyna z Izraela. Ma najmniej znaczącą pozycję, a staje się pierwszym świadkiem, że w Izraelu działa prorok. Król Izraela odbiera list władcy Aramu jak groźbę polityczną i rozdziera szaty. Elizeusz przejmuje inicjatywę, aby przybysz „poznał, że jest prorok w Izraelu”.
CZYTAJ DALEJ

Dopóki nie spotkam Boga, jestem niewidomy

2026-03-09 11:09

[ TEMATY ]

rozważania

O. prof. Zdzisław Kijas

Emmanuel Tzanes/pl.wikipedia.org

Dopóki nie spotkam Boga, jestem niewidomy, żyję życiem połowicznym. Odradzam się do pełni życia dopiero wtedy, kiedy spotkam się z Bogiem, kiedy stanę przed Nim w prawdzie, pokażę Mu się takim, jaki jestem, niczego nie ukrywając. Bóg jest światłością świata – i moją. Pokaże to noc paschalna, która zajaśnieje pełnią światła.

Jezus, przechodząc, ujrzał pewnego człowieka, niewidomego od urodzenia. Uczniowie Jego zadali Mu pytanie: «Rabbi, kto zgrzeszył, że się urodził niewidomy – on czy jego rodzice?» Jezus odpowiedział: «Ani on nie zgrzeszył, ani rodzice jego, ale stało się tak, aby się na nim objawiły sprawy Boże. Trzeba nam pełnić dzieła Tego, który Mnie posłał, dopóki jest dzień. Nadchodzi noc, kiedy nikt nie będzie mógł działać. Jak długo jestem na świecie, jestem światłością świata». To powiedziawszy, splunął na ziemię, uczynił błoto ze śliny i nałożył je na oczy niewidomego, i rzekł do niego: «Idź, obmyj się w sadzawce Siloam» – co się tłumaczy: Posłany. On więc odszedł, obmył się i wrócił, widząc. A sąsiedzi i ci, którzy przedtem widywali go jako żebraka, mówili: «Czyż to nie jest ten, który siedzi i żebrze?» Jedni twierdzili: «Tak, to jest ten», a inni przeczyli: «Nie, jest tylko do tamtego podobny». On zaś mówił: «To ja jestem». Mówili więc do niego: «Jakżeż oczy ci się otworzyły?» On odpowiedział: «Człowiek, zwany Jezusem, uczynił błoto, pomazał moje oczy i rzekł do mnie: „Idź do sadzawki Siloam i obmyj się”. Poszedłem więc, obmyłem się i przejrzałem». Rzekli do niego: «Gdzież On jest?» Odrzekł: «Nie wiem». Zaprowadzili więc tego człowieka, niedawno jeszcze niewidomego, do faryzeuszów. A tego dnia, w którym Jezus uczynił błoto i otworzył mu oczy, był szabat. I znów faryzeusze pytali go o to, w jaki sposób przejrzał. Powiedział do nich: «Położył mi błoto na oczy, obmyłem się i widzę». Niektórzy więc spośród faryzeuszów rzekli: «Człowiek ten nie jest od Boga, bo nie zachowuje szabatu». Inni powiedzieli: «Ale w jaki sposób człowiek grzeszny może czynić takie znaki?» I powstał wśród nich rozłam. Ponownie więc zwrócili się do niewidomego: «A ty, co o Nim mówisz, jako że ci otworzył oczy?» Odpowiedział: «To prorok». Żydzi jednak nie uwierzyli, że był niewidomy i że przejrzał, aż przywołali rodziców tego, który przejrzał; i wypytywali ich, mówiąc: «Czy waszym synem jest ten, o którym twierdzicie, że się niewidomy urodził? W jaki to sposób teraz widzi?» Rodzice zaś jego tak odpowiedzieli: «Wiemy, że to jest nasz syn i że się urodził niewidomy. Nie wiemy, jak się to stało, że teraz widzi; nie wiemy także, kto mu otworzył oczy. Zapytajcie jego samego, ma swoje lata, będzie mówił sam za siebie». Tak powiedzieli jego rodzice, gdyż bali się Żydów. Żydzi bowiem już postanowili, że gdy ktoś uzna Jezusa za Mesjasza, zostanie wyłączony z synagogi. Oto dlaczego powiedzieli jego rodzice: «Ma swoje lata, jego samego zapytajcie». Znowu więc przywołali tego człowieka, który był niewidomy, i rzekli do niego: «Oddaj chwałę Bogu. My wiemy, że człowiek ten jest grzesznikiem». Na to odpowiedział: «Czy On jest grzesznikiem, tego nie wiem. Jedno wiem: byłem niewidomy, a teraz widzę». Rzekli więc do niego: «Cóż ci uczynił? W jaki sposób otworzył ci oczy?» Odpowiedział im: «Już wam powiedziałem, a wy nie słuchaliście. Po co znowu chcecie słuchać? Czy i wy chcecie zostać Jego uczniami?» Wówczas go obrzucili obelgami i rzekli: «To ty jesteś Jego uczniem, a my jesteśmy uczniami Mojżesza. My wiemy, że Bóg przemówił do Mojżesza. Co do Niego zaś, to nie wiemy, skąd pochodzi». Na to odpowiedział im ów człowiek: «W tym wszystkim dziwne jest to, że wy nie wiecie, skąd pochodzi, a mnie oczy otworzył. Wiemy, że Bóg nie wysłuchuje grzeszników, ale wysłuchuje każdego, kto jest czcicielem Boga i pełni Jego wolę. Od wieków nie słyszano, aby ktoś otworzył oczy niewidomemu od urodzenia. Gdyby ten człowiek nie był od Boga, nie mógłby nic uczynić». Rzekli mu w odpowiedzi: «Cały urodziłeś się w grzechach, a nas pouczasz?» I wyrzucili go precz. Jezus usłyszał, że wyrzucili go precz, i spotkawszy go, rzekł do niego: «Czy ty wierzysz w Syna Człowieczego?» On odpowiedział: «A któż to jest, Panie, abym w Niego uwierzył?» Rzekł do niego Jezus: «Jest nim Ten, którego widzisz i który mówi do ciebie». On zaś odpowiedział: «Wierzę, Panie!» i oddał Mu pokłon. A Jezus rzekł: «Przyszedłem na ten świat, aby przeprowadzić sąd, żeby ci, którzy nie widzą, przejrzeli, a ci, którzy widzą, stali się niewidomymi». Usłyszeli to niektórzy faryzeusze, którzy z Nim byli, i rzekli do Niego: «Czyż i my jesteśmy niewidomi?» Jezus powiedział do nich: «Gdybyście byli niewidomi, nie mielibyście grzechu, ale ponieważ mówicie: „Widzimy”, grzech wasz trwa nadal».
CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

REKLAMA

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Zarząd Instytutu NIEDZIELA wyznaczył w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję