Rzym w II połowie XVIII wieku dla całego świata kulturalnego i artystycznego Europy stał się miejscem szczególnym bardziej, niż był nim kiedykolwiek. Był to przecież okres tzw. klasycyzmu, czyli nawiązywania do antyku w architekturze i sztuce. Grecja z jej zabytkami była wówczas pod straszliwą okupacją turecką i praktycznie była niedostępna dla świata.
Pozostawało to, co można było zobaczyć w Italii (m.in. nowo odkryte Pompeje), a przede wszystkim w samym Rzymie. Zresztą i nowożytny Rzym papieski ze wspaniałością swych budowli przyciągał artystów. Brak tylko było dokumentacji wizualnej zabytków powszechnie znanych z opisów czy marnych wizerunków.
Tę potrzebę znakomicie wyczuł Giovanni Battista Piranesi ( 1720-78), architekt pochodzenia weneckiego (autor kościoła S. Maria del Priorato w Rzymie), a przede wszystkim znakomity rytownik akwaforcista i zarazem dokumentalista. Jako mistrz akwaforty należał do najwybitniejszych twórców światowych.
Jego działalność w tym zakresie ukazuje obecnie wystawa w Salach Redutowych Teatru Wielkiego w Warszawie (czynna do 16 czerwca br.) wraz z pracami innego mistrza akwaforty - Francisca Goi.
Wielkich formatów ryciny Piranesiego ukazywały się w formie ogromnych albumów, wytwornie oprawianych w skórę (widoki starożytności rzymskich oraz Rzymu współczesnego artyście). Jest w polskich zbiorach wiele zachowanych albumów Piranesiego, ale ze względu na swą formę księgi uniemożliwiają one wystawę artysty. Wszystkie luźne grafiki Piranesiego zostały kiedyś z takich albumów wycięte (gdy jeszcze taki proceder tolerowano, a nawet uprawiano na szeroką skalę). Dlatego tak wielkie znaczenie ma obecna wystawa.
Sztuka Piranesiego odegrała ogromną rolę kulturotwórczą - zapoznała szerokie kręgi miłośników starożytności i zabytków sztuki Rzymu z możliwie wiernie oddanym ich wyglądem, co było na przełomie XVIII i XIX wieku faktem mającym wielki wpływ na kształtowanie się ówczesnej kultury i sztuki.
Widoki Piranesiego, niezwykle wierne, nie miały w sobie nic ze sztywności. Odwrotnie, swobodą swą nawiązywały już do ducha romantyzmu, a pełną zapowiedzią romantycznej nastrojowości był jego cykl Więzień, również pokazany na obecnej wystawie.