- Nie wiem, jak to wszystko można było wytrzymać - powiedział Prymas Tysiąclecia kard. Stefan Wyszyński, kiedy pod koniec życia przeczytał swoje notatki z czasów stalinowskich. Zapiski te właśnie wydano drukiem.
Pod datą 28 czerwca 1952 r. znajdujemy następującą relację z podróży samochodowej kard. Wyszyńskiego do Opola: „W lasach pod Opolem zapadamy na dobre dwie godziny. Cudowny wypoczynek. Mnóstwo jagód. Cóż z tego? Na znalezionej karcie zbieraczy wyczytałem, że jagody stanowią własność Skarbu Państwa i nie wolno ich kraść.(...) Ale to są przepisy zacofane i wsteczne. Zwykłe, czarne borówki są własnością Skarbu, bo tak chce postęp społeczny, głoszony przez państwo ludowe. Biedne, małe dzieci muszą głodnymi oczyma wystrzegać się pokusy «dla kradzieży»” - pisał Prymas Tysiąclecia.
Tego typu wspomnień jest wiele. Zapiski pokazują często zupełnie prywatne, nieznane dotąd oblicze kard. Wyszyńskiego. Są, oczywiście, zapisane także wydarzenia wagi najwyższej dla Kościoła w Polsce, dotyczące najżywotniejszych jego interesów, a zwłaszcza zmagań z prześladowaniem komunistycznym. - Komuniści chcieli wypchnąć Kościół z przestrzeni życia publicznego do świątyń i salek katechetycznych. Zapiski kard. Wyszyńskiego dobrze pokazują, że tylko pozornie im się to udało, ponieważ religijność Polaków okazała się trwała i niepodatna na wpływy - mówi Jana Żaryn, profesor UKSW.
Kard. Wyszyński prowadził zapiski niemal codziennie, „na gorąco”, zapisując wydarzenia tego samego dnia wieczorem lub następnego dnia rano. Chciał zachować świadectwo prawdy historycznej tamtych ciężkich czasów. „«Pro memoria» Prymasa Tysiąclecia to nie tylko istotne źródło informacji o dziejach Kościoła w Polsce, ale także świadectwo wielkiej wiary, nadziei i miłości Autora. Miał on głębokie poczucie odpowiedzialności za Kościół w Polsce, za katolicki naród, za te wszystkie chrześcijańskie wartości, jakie Kościół pielęgnował przez całe tysiąclecie. Tych wartości trzeba było bronić” - napisały w posłowiu do książki Iwona Czarcińska i Anna Rastawicka.
Publikacja obejmuje lata 1948-49 i 1952-53. Kiedy zostaną wydane następne części zapisków, na razie nie wiadomo.

Stefan Kardynał Wyszyński, „Pro memoria. Zapiski z lat 1948-1949 i 1952-1953”, Wydawnictwo im. Stefana Kardynała Wyszyńskiego „Soli Deo”, Wydawnictwo „Apostolicum”, Warszawa, Ząbki 2007