Zorganizowane po raz 11. Targi SacroExpo w Kielcach, choć prezentowały się ciekawie i dynamicznie pod względem oferty i gości, a także towarzyszących ekspozycji stałych, imprez kulturalnych i nowinek muzealniczych - raczej nie zaskoczyły. Ponad 300 wystawców z 16 krajów, w tym po raz pierwszy z Rosji, goście specjalni z abp. Mieczysławem Mokrzyckim, metropolitą Lwowa oraz Krzysztofem Zanussim, ponad 5 tys. zwiedzających z różnych stron Europy - oto bilans. SacroExpo to coraz większa impreza, ale jury konkursowe zaapelowało, żeby w ilości, masowości nie zagubiła się sztuka sakralna, bo przecież o nią chodzi… Ekspozycja targowa odbywała się w dniach 14-16 czerwca.

Między sacrum a biznesem

Ten wymiar imprezy - Międzynarodowej Wystawy Budownictwa i Wyposażenia Kościołów, Sztuki Sakralnej i Dewocjonaliów SacroExpo - podkreślił Andrzej Mochoń, prezes zarządu Targów Kielce. - Naszym gościom dajemy szansę refleksji duchowej i zadumy i sprawiamy, że sakralna przestrzeń staje się bliższa odbiorcy - mówił.
Abp Mieczysław Mokrzycki uroczyście otworzył SacroExpo, nazywając targi „dobrą propozycją do pochylenia się nad wartościami duchowymi, które ostatnio niezbyt są doceniane”, podkreślał także aspekt ekumeniczny spotkania, mówił o roli światła i funkcji witraży w sztuce sakralnej, apelował o ratowanie dziedzictwa kulturowego. Bp Kazimierz Ryczan, ordynariusz kielecki, określił SacroExpo jako „rzeczywistość przywracającą miejsce prawdziwemu Bogu (…), pokazującą, że Polska i Europa mają korzenie chrześcijańskie”. - Jestem dumny, że dzieje się to w Kielcach i życzę, aby ta rzeczywistość trwała i budowała umiłowanie Ewangelii - mówił biskup kielecki.

Buszując po stoiskach

Kapucyn o. Ireneusz Naumowicz przyjechał z Olsztyna i nie żałuje, bo od kilku lat znajduje tutaj coś nowego. - Tym razem to niewielkie rzeczy w formie pamiątek, ale zbieram oferty, porównuję ceny - mówi. Ks. Roman Szpakowski SDB, prezes Stowarzyszenia Wydawców Katolickich, jest na SacroExpo w ramach, jak mówi, „barterowej wymiany”, ale i z ofertą książek skierowaną do różnego odbiorcy, bo w końcu „co to znaczy książka katolicka…?” - pyta retorycznie, charakteryzując ewoluujący szybko rynek księgarski.
„Rusizdat” - to firma z Rosji, prezentująca się po raz pierwszy w Kielcach. Mirosław Małyniak wyjaśnia, że przyświeca im kilka celów: zaprezentowanie swojej oferty, głównie wydawniczej oraz przyciągnięcie wykonawców, producentów, artystów z Polski, którzy mogliby pomóc w odbudowywaniu i urządzaniu obiektów sakralnych w Rosji. - Nasz rynek po czasach stalinizmu i koniecznej rekonstrukcji większości obiektów, jest bardzo chłonny i duży - wyjaśnia. Dodaje, że państwo przeznacza na odbudowę spore fundusze, a rozwiązania wnętrzarskie, stosowane w kościołach i cerkwiach, są podobne.
Księża, siostry zakonne, osoby świeckie, menadżerowie, architekci, muzealnicy - przez trzy dni swobodnie krążyli po stoiskach. Poza polskim, słychać było język włoski, niemiecki, portugalski, francuski, węgierski. Byli też goście z Ukrainy, Wielkiej Brytanii, Chorwacji, Holandii, Hiszpanii, Słowenii.
Na stoiskach szeroko prezentowano m.in. budownictwo sakralne w zakresie: projektowania i budowy nowych obiektów, remontów, napraw, izolacji, ocieplania, konserwacji oraz nowinek w zakresie instalacji w obiektach sakralnych, w tym m.in. grzewczych, elektrycznych, wodno-kanalizacyjnych, alarmowych, przeciwpożarowych. Oferta dotyczyła także wyposażenia obiektów sakralnych, w tym projektowania wyposażenia wnętrz, oświetlenia, nagłośnienia, sprzętów i szat liturgicznych. Sztuka sakralna była zaprezentowana w: rzeźbie, malarstwie, ikonografii, witrażach, muzyce, konserwacji dzieł sztuki, dewocjonaliach. Swoją propozycję przedstawiały też biura pielgrzymkowe i wydawnictwa kościelne.

Konferencje i nowinki

W tym roku wystawie towarzyszył debiutujący Europejski Salon Nowych Technologii dla Muzeów, Konserwacji Zabytków i Dziedzictwa Narodowego EXPOSITIO - była to swoista platforma poglądów w muzealnictwie europejskim. Impreza była skierowana do firm oferujących produkty z zakresu muzealnictwa i ochrony zabytków. Targom towarzyszyła także IV Międzynarodowa Konferencja Muzealników „Muzea naszych czasów”, gromadząca dyrektorów i decydentów muzealnictwa. Zaprezentowano nowoczesne technologie i usługi, miało miejsce również kilka premier produktów. Ponad stu architektów m.in. z Hiszpanii, Węgier i Polski radziło o trendach w architekturze w ramach konferencji „Kościoły naszych czasów - kanon obiektu sakralnego?”.
A poza tym: „Wystawa w 80-lecie urodzin - Józef Furdyna, ks. Tadeusz Furdyna”, seminarium „Wychowanie przez sztukę - Witraż w sztuce sakralnej”, konferencja Ekonomów i Wyższych Przełożonych Zakonów w Polsce, koncert organowy w Ekumenicznej Świątyni Pokoju oraz wiele wystaw sztuki sakralnej towarzyszących spotkaniom i konferencjom.

Per Artem ad Deum dla Krzysztofa Zanussiego

Prestiżowa nagroda, ustanowiona przez Jana Pawła II w 1982 r., jest przyznawana wyłącznie podczas SacroExpo, co nastąpiło po raz szósty. Otrzymał ją reżyser ponad stu wybitnych filmów, identyfikujący się z wartościami chrześcijańskimi, konsekwentnie szukający prawdy o człowieku - Krzysztof Zanussi. Podczas uroczystej gali mistrz był wzruszony i chyba usatysfakcjonowany. - Nigdy motywy religijne czy identyfikacja z Kościołem nie były dobrze widziane, ale film o Papieżu wyraźnie zmienił mój status w laickim odłamie krytyki i opinii publicznej, czego byłem od początku świadom - mówi reżyser w rozmowie z „Niedzielą”. - Przy ogromnej, z drugiej strony, obojętności środowisk kościelnych na sztukę filmową, tym bardziej cieszy ta nagroda, którą odbieram w Kielcach - dodaje.
W imieniu Papieskiej Rady ds. Kultury medal wręczył bp Marian Florczyk, dziękując za pochylanie się nad człowiekiem - istotą rozumną, wolną, za zmuszanie widzów do „zbliżania się do transcendencji i metafizyki”. Biskup podkreślił, że jest to nagroda za całokształt twórczej drogi, wysoko ocenił także „Rewizytę” po premierowej projekcji w Kielcach.
- Czy warto nagradzać staruchów…? - żartował reżyser, aby za chwilę wyjaśnić: - Artyście na starość bywa coraz ciężej - z poczuciem samotności i przeświadczeniem, że coraz gorzej sprzedaje się ta sztuka, wymiar duchowy obniża rangę towaru, a przynależność do Kościoła jest piętnem… Per Artem ad Deum to dla niego „światełko w ciemności”.
Z racji przyznanego reżyserowi medalu papieskiego, tegorocznym targom SacroExpo towarzyszył Przegląd Filmów Krzysztofa Zanussiego. Była to jedna z kluczowych imprez kulturalnych, towarzyszących ekspozycji targowej. W Kielcach w kinie „Moskwa” przez kilka dni odbywały się projekcje filmów reżysera. Z „wczesnym Zanussim” miłośnicy jego sztuki spotkali się podczas projekcji „Struktury kryształu” oraz „Iluminacji”. Pokazano także filmy z wątkiem politycznym: „Barwy ochronne”, „Kontrakt”. Miał miejsce przedpremierowy pokaz filmu „Rewizyta” (na kanwie dalszych losów bohaterów „Życia rodzinnego”, „Barw ochronnych” oraz „Constans”). Po projekcji reżyser spotkał się z kielecką publicznością.
Targi SacroExpo od początku miały formułę spotkań z osobistościami kultury i sztuki religijnej. Gościli na nich m.in.: przewodniczący Papieskiej Rady ds. Kultury abp Gianfranco Ravasi, fotograf papieża Jana Pawła II Arturo Mari, arcybiskup metropolita krakowski Stanisław Dziwisz, patriarcha prawosławny abp Sawa, Leszek Mądzik, twórca Sceny Plastycznej KUL. W ubiegłym roku nagrodę Per Artem ad Deum otrzymał kompozytor Wojciech Kilar.

Nagrodzeni

Jury było surowe i krytyczne. Ks. Piotr Sierzchała, przewodniczący komisji konkursowej w ramach SacroExpo, zaapelował (głównie do producentów, ale i organizatorów) o większą dbałość o sztukę, o podnoszenie poprzeczki - sobie i odbiorcom.
Medal Targów Kielce otrzymało Zgromadzenie Sióstr Westiarek Jezusa z Warszawy - za „podtrzymywanie tradycji haftu ręcznego Ornatu Złotego” - reprezentowała je przełożona s. Krystyna Motyl. Medal biskupa kieleckiego Kazimierza Ryczana odebrała Urszula Sot - właścicielka Pracowni Artystycznej „Veronica” z Radomia - za podtrzymywanie tradycji technik plastycznych we fragmencie mozaiki weneckiej ołtarzowej „Trójca Przenajświętsza”. Medal Honorowy Prymasa seniora Józefa Glempa - otrzymał artysta rzeźbiarz Gennadij Jerszow z Gdańska za „indywidualną interpretację stacji Drogi Krzyżowej”.

Przyznano także kilkanaście wyróżnień

Diecezjalni konserwatorzy dzieł sztuki i artyści w kuluarowych rozmowach zgadzali się raczej z surową oceną jury, ale też bezlitośnie komentowali nie tyle gusty parafian, ile luki w wykształceniu artystycznym gospodarzy obiektów sakralnych. I ceny. Łatwiej i taniej nabyć produkt masowy, który większości się podoba, niż tzw. sztukę wysoką…
Dobrze, że padły takie opinie, bo w końcu po to są te targi. SacroExpo musi je uwzględniać i tym bardziej ma szansę ewoluować w stronę stawania się platformą wymiany myśli na temat: Kościół - sztuka i jej biznesowe zaplecze.